Vrijwilliger aan het woord in de ArcheoHotspot Nijmegen: Robin Hoeks

Hoi beste lezer! Mijn naam is Robin Hoeks en sinds de opening van de Nijmeegse ArcheoHotspot ben ik daar actief als vrijwilliger. Afgelopen zomer ben ik daarnaast afgestudeerd aan de onderzoeksmaster geschiedenis van de Radboud Universiteit. Tijdens mijn studie heb ik een grote interesse opgedaan voor het ‘aan de man brengen’ van geschiedenis, zo heb ik gewerkt op het grote project ‘Nijmegen Graaft!’ in het voorjaar van 2014 en schrijf ik tegenwoordig regelmatig populairwetenschappelijke artikelen. Toen ik de oproep voor vrijwilligers van de ArcheoHotspot zag aarzelde ik dus ook geen moment!

Wat me met name aanspreekt in het concept van de ArcheoHotspots is de fysieke interactie die mensen met het verleden kunnen hebben: in Nijmegen gaan we elke week weer om met aardewerken amforen, kruiken, bekers en andere overblijfselen die ooit door een Romeinse Nijmegenaar/Nijmeegse zijn aangeraakt. Liet deze het misschien per ongeluk vallen, waarna een Latijnse krachtterm volgde? Wat dat betreft heeft de archeologie een groot voordeel op ‘gewone’ geschiedenis!

Ik mag hier ook het gebouw, het vreemde maar prachtige ‘Gelders Archeologisch Centrum G. M. Kam’ niet buiten beschouwing laten. Het werd gebouwd in opdracht van een man - Gerard Marius Kam (1836 - 1922) - die een minstens even grote interesse in het Nijmeegse Romeinse verleden had als de mensen die er nu in werken. Toen zijn eigen koetshuis zijn verzameling spullen niet meer kon huisvesten, liet hij Oscar Leeuw (1866 - 1944), die ook de Vereeniging ontwierp, het huidige gebouw ontwerpen.

In dat gebouw begonnen we in juli dus aan het eerste onderzoek. Hierin passeerden een hoop scherven uit Romeins Nijmegen, in dit geval de stad Ulpia Noviomagus, de revu. Het leuke aan dit onderzoek vond ik deze grote variatie aan soorten aardewerk: van kleine bekertjes tot grote wrijfschalen, alles kwam voorbij. De reactie van de bezoekers, vaak nieuwsgierige buurtbewoners, maakten het ook erg tof.

Inmiddels is dit onderzoek afgesloten en zijn we begonnen aan een tweede onderzoek naar een Romeinse kelder. De kelder werd gevonden in de buurt van het huidige museum Het Valkhof en bevatte een grote hoeveelheid scherven van amforen: grote, lompe kruiken die werden gebruikt voor het transport van bulkgoederen zoals wijn en graan. Waarschijnlijk dateert de kelder uit het begin van de eerste eeuw na Chr., toen de Romeinen net in onze streken waren gearriveerd. Wie weet was het de persoonlijke voorraad van een wijnliefhebber? Of misschien de inventaris van een winkel?

Wij proberen nu in elk geval alle scherven bij elkaar te zoeken, om weer tot complete amforen te komen, een heel gepuzzel! Hoewel het puzzelen soms frustreert, geeft het enorm veel voldoening als je, langzaam maar zeker, een amfoor weer aan elkaar kan lijmen en de grootte ervan echt kan ervaren. Ik zou dan ook iedereen aanraden een keer langs te komen en mee te puzzelen! Ik, of een van de andere vrijwilligers zullen je graag van alles over het onderzoek, het gebouw en de (Nijmeegse) archeologie vertellen.

De eerste resultaten van de ArcheoHotspot Nijmegen: Op zoek naar Mithras

Door: Marissa van de Vrede, Coördinator ArcheoHotspot Nijmegen

Het eerste onderzoek dat van start is gegaan in de ArcheoHotspot is een voortzetting van onderzoek van aardewerkscherven uit de Romeinse stad Ulpia Noviomagus. De samenstelling van de verschillende soorten aardewerk is afwijkend ten opzichte van het aardewerk uit andere vindplaatsen. Daarom veronderstelt de onderzoekster dat het zou kunnen gaan om de resten van een rituele maaltijd ter ere van de god Mithras.

Samen met de vrijwilligers ging het publiek op zoek naar grote schalen, wierookschaaltjes, geverfde drinkbekers, borden en zogeheten ‘kraters’. De krater is een type dat vaak in verband gebracht met Mithras. Ook decoratie in de vorm van een slang is vaak een aanwijzing voor de godheid. Grote hoeveelheden van wierookschaaltje, bekers en borden kunnen weer een aanwijzing zijn voor rituele activiteit. Was dit het geval op het Maasplein?

Van de opgraving op het Maasplein werd het aardewerk uit drie verschillende putten goed bekeken. Er werden talloze scherven van borden gevonden, een veelbelovende start. Helaas waren de geverfde drinkbekers en de grote wrijfschalen in veel kleinere aantallen aanwezig. Van de wierookschaaltjes zijn uiteindelijk vijftien scherven gevonden en van de bijzondere kraters zes scherven.

De zes scherven van de kraters 

De vijftien scherven van de wierookschaaltjes

 









Behalve het aardewerk waar specifiek naar gezocht is, zijn er ook opmerkelijke vondsten gedaan. Zo zijn er een bijzondere ‘misbaksels’, stukken aardewerk die letterlijk niet goed gebakken zijn. Ook is er een miniatuur olielampje gevonden. Waar dit lampje voor gebruikt zou zijn, is nog een raadsel.


Een ‘miniatuur’ olielampje

De resultaten laten het volgende zien: er zijn niet genoeg hoeveelheden specifiek aardewerk gevonden om te kunnen spreken van de aanwezigheid van Mithras op dit moment. Dit betekent natuurlijk niet dat het nu uitgesloten is dat de godheid vereerd werd in Nijmegen. Voorlopig blijft Mithras in nevelen gehuld.

ArcheoHotspot-actviteit 's-Hertogenbosch: Skeletten bastion Baselaar nader verklaard

Door Len Janssens

In de vreselijk strenge winter van 1794-1795 verbleven er veel gewonden en zieken in het Franse militair hospitaal in ’s-Hertogenbosch. Franse soldaten, maar ook Bossche vrouwen en jongeren, bezweken massaal aan in de strijd opgelopen verwondingen maar vooral aan allerlei ziektes, verwaarlozing en ondervoeding. Velen eindigden roemloos in een massagraf, waarvan er in 2011 een werd blootgelegd op Bastion Baselaar. De overblijfselen van zo’n 70, veelal vrij jonge mensen werden geborgen en minutieus onderzocht door fysisch antropologe Constance van der Linde. Veel vragen konden worden beantwoord: leeftijd, herkomst, doodsoorzaak, fysieke conditie, aangeboren afwijkingen etc. Uiteraard bleven ook veel vragen (nog) onbeantwoord. Maar over de resultaten tot op heden verscheen een uitgebreid rapport. 

Fysisch antropologe Constance van der Linden (midden) geeft uitleg aan een zeer geïnteresseerd publiek (14/10/15) Foto: Len Janssens

Reden dus om er, in het kader van de ArcheoHotspot-activiteiten, aandacht aan te besteden. Op woensdag 14 oktober lagen er verschillende skeletten op grote tafels uitgelegd. 

Constance van der Linde gaf van 13:00 tot 16:00 uur uitleg over wat gevonden had en ontdekt had aan deze botten. Het werd goed bezocht, veelal door zeer geïnteresseerde mensen die de heftige regenbuien trotseerden om zich door Constance te laten inwijden in de geheimen van het skeletonderzoek. Uiteraard werden de bezoekers desgewenst ook rondgeleid langs de vitrinekasten. En er was een interessante film over de opgravingsactiviteiten die goed toonde hoe de blootlegging van zo’n graf in zijn werk gaat. Constance en de rondleiders hadden om 16:00 een droge keel van het praten en dikke enkels van het lange staan, maar het was een zeer geslaagde informatiedag! 

Succesvol startweekend ArcheoHotspot Eindhoven

Theo van der Vleuten en Marloes van der Sommen

Op vrijdag 9 oktober was de opening van ArcheoHotspot Eindhoven. We hadden het weer enorm mee en de sfeer zat er goed in! Met een prachtig programma waarbij we uitleg kregen van Tonnie van de Rijdt (voorzitster AWN-vereniging van vrijwilligers in de archeology) over het belang van een ArcheoHotspot en het belang van samenwerken, een Live verbinding met de ArcheoHotspot in Amsterdam, waarbij de directeur van het Allard Pierson Museum (Wim Hupperetz) iets uitlegde over de gang van zaken in Amsterdam, de openingshandeling door de wethouder en de prachtige vragen over objecten aan Nico en Theo, de archeologen van dienst in Eindhoven en Helmond, was het feestelijke gevoel helemaal complete. Alles werd prachtig aan elkaar gepraat door spreekstalmeester Peter Termeer.
Natuurlijk was er ook een hapje en een drankje, helemaal duurzaam en archeologisch verantwoord (Wat je vandaag in de grond stopt, is morgen archeologie... dus aardappelen zijn archeologie)!


Zaterdag 10 oktober was het Vondstendag voor iedereen die iets gevonden had en dat wilde laten zien. We zeggen bewust niet taxeren; we zijn geen Kunst en Kitsch. Altijd loopt er dan wel iemand binnen die toch iets bijzonders heeft. Zo kwam er een oudere inwoner van Eindhoven binnen en toonde ons een sestertius die zijn opa had gevonden in de tuin. Plaats was heel duidelijk omschreven. Uitzonderlijk? Voor Eindhoven wel! Zoveel hebben we ze niet gevonden. Welke het is wordt nog onderzocht, maar het was een bijzonder gave munt.  Wordt nog vervolgd .....

Een heel geslaagd openingsweekend dus en Eindhoven blijft van zich laten horen , hou de agenda op de website in de gaten!

Spannende ontwikkelingen....

Bijna een jaar geleden was ik druk bezig met het inrichten van de allereerste ArcheoHotspot: met een ontwerper bedenken hoe de ideale werkplek er uit zou zien, veldonderzoek, tekeningen en uiteindelijke de concrete uitvoering, vervolgens zorgen dat de boel ook nog eens ‘ARBO-proof’ is, de stoelen en tafels uitzoeken, werkmateriaal bestellen, overleggen welk onderzoek er uit gewerkt zou kunnen worden, de eerste presentaties op bijvoorbeeld de UITmarkt, vrijwilligers werven, bedenken wat er in de vitrines zou komen, een logo, een huisstijl, een website en ga zo maar door.

In september gingen we proefdraaien en in december was de eerste ArcheoHotspot een feit. Alle vrijwilligers die vervolgens hard aan de slag gingen gaven me de motivatie om de volgende stappen te gaan zetten. In mei van dit jaar is de tweede ArcheoHotspot in ’s-Hertogenbosch open gegaan en de eerste themadag heeft daar al plaats gevonden. En vandaag ben ik druk in gesprek geweest met Ellen. Ellen draagt de zorg voor het ontwikkelen van dit project in Eindhoven en wat ben ik daar blij mee, zeg!

De ArcheoHotspot Eindhoven gaat in oktober open in het erfgoedhuis. Daar zijn al diverse vrijwilligers werkzaam en er gaan er zich ook een aantal inzetten als gastheer of gastvrouw op de ArcheoHotspot. Een ontzettend enthousiaste club mensen met een heleboel kennis. Die kennis wordt natuurlijk ook ondersteund door de gemeentelijk archeoloog, Nico Arts.

Ellen heeft alle punten in het plan goed bekeken, stelt de juiste vragen en is heerlijk proactief aan de slag! Ik heb echt helemaal zin in de opening en als ik meer weet over het programma, hou ik jullie zeker op de hoogte, spannend!

En dan kan ik nog verklappen dat ik ook druk met twee andere locaties bezig ben, meer in het oosten van het land. Ook daar zijn twee enthousiaste dames de eerste stappen aan het zetten om een ArcheoHotspot op te zetten, zoals ik dat een jaar geleden deed. Ik kan nog niet vertellen welke het zijn, maar ik kan al wel vertellen dat één van die locaties waarschijnlijk dit jaar nog in actie komt als ‘Pop Up ArcheoHotspot’(wauw….!) en de andere locatie kan ik waarschijnlijk al over een paar weken bekend maken. Ik zie het helemaal zitten en kan nauwelijks wachten: het netwerk wordt uitgerold.

Poep van vroeger; voer voor archeologen.

Door Len Janssens, Gastvrouw ArcheoHotspot 's-Hertogenbosch

Vandaag, 24 juni, was er van alles te doen in Het Groot Tuighuis, ArcheoHotspot te ’s-Hertogenbosch. Een themamiddag onder het motto: “poep van vroeger”. Het had allemaal te maken met beerputten en wat daar zoal in te vinden is. 

Er stond buiten, achter het pand, een complete was- en zeefinstallatie met daarnaast een enorme bigbag, vol met beerputmateriaal. Stadsarcheoloog, Ronald van Genabeek, had het druk om het publiek uit te leggen wat er allemaal aan leuke vondsten uit de prut naar boven kwam. Aan het eind van de dag hield hij ook een leuke lezing over beerputten die in de binnenstad van ’s-Hertogenbosch opgegraven zijn. 

En zelf had ik het de hele middag druk met het rondleiden van bezoekers in de centrale ruimte waar duizenden archeologische vondsten staan uitgestald in metershoge kasten. Daar valt uiteraard heel veel over te vertellen! 

Ik nam ze ook mee ons lab in, om ze te laten zien hoe aardewerkscherven worden gepuzzeld, gelijmd en gerestaureerd. Op maandag- en dinsdagochtend is dat mijn vaste stek waar ik, als vrijwilliger samen met enkele beregezellige collega’s, beerputresidu uitzoek.

 De bezoekers bleven binnendruppelen, dus ik heb me de hele middag bijkans de blaren op de tong gepraat. Het viel me op dat de bezoekers echt geïnteresseerd waren en veel vragen stelden. Heel veel enthousiaste reacties en ook mensen die aangaven zeker nog eens terug te zullen komen. Dat maakt mijn werk als rondleider/gastvrouw natuurlijk geweldig leuk, daar doe je het voor!

 

Wat mij betreft was deze eerste themamiddag in het kader van ArcheoHotspot zeker geslaagd. Voor herhaling vatbaar!